Gastroenteroloji

İrritabl Bağırsak Sendromu

İrritabl bağırsak sendromu, kelimelerin baş harfleri kullanılarak kısaca İBS olarak  bilinir.  Türkçe hassas veya huzursuz bağırsak sendromu olarak  isimlendirilen İBS bağırsaklarda yapısal bir bozukluğun tesbit edilmediği fonksiyonel bir hastalıktır.

Karın ağrısı,  şişkinlik ve dışkılamada düzensizlik en sık rastlanan bulgular olup karın ağrısı defekasyon veya gaz çıkarmakla azalır. Dışkılamada düzensizlik sıklıkla kabızlık şeklinde olmakla birlikte bazı hastalarda ishal, bazı hastalarda da bazen ishal bazen kabızlık şeklinde olabilir.

Genel toplumda her 4-5 kişiden birinde görülen ve modern toplum yaşamı ile birlikte sıklığı artan İBS de neden tam olarak ortaya konulmuş değildir. Genç ve orta yaş grubu kadınlarda daha sık görülmektedir. Mikrobik ishalden sonra ve fazla karbonhidrat ve posa içeren muz, şeftali, meyva suları, bakliyat gibi bazı gıdaların tüketilmesi ile sıklığı artmaktadır. Bağırsak hareketlerinin bozulması, bağırsak içini döşeyen zarın duyarlılığın artması, bağırsak içi yararlı bakterilerin azalıp patolojik olanların artması gibi faktörler hastalığa yol açmaktadır.

Hasta şikayetleri ile çoğu kez teşhis konulmakla birlikte riskli gruplarda veya alarm bulguları dediğimiz makattan kan gelmesi, kilo kaybı, kansızlık, hastalık belirtilerin 50 yaşından sonra ortaya çıkması, iştahsızlık, ciddi ishal veya kabızlık, ailede bağırsak kanseri veya iltihabi bağırsak hastalığı gibi durumlarda ayrıntılı tetkik yapmak gerekir.

İBS’de hassasiyet sadece bağırsaklarda değil, mide boşalmasının gecikmesi sonucu hazımsızlık, mide asidinin yemek borusuna kaçması sonucu reflü gibi sindirim kanalının tümünde vardır. Bazende sindirim sistemi dışında sık idrar yapma, ağrılı idrar yapma, mesanenin tam boşalmaması, ağrılı adet görme, ağrılı cinsel ilişki ve sebepsiz kas ve eklem ağrısına neden olan fibromiyalji  gibi diğer sistem ve organlar ilk ilşikili şikayetler de olabilir.

İshal ile seyreden İBS li hastaların bir kısmında kalın bağırsakların kolonoskopide normal bulunup biyopside iltihabi hücrelerin görüldüğü ve ilaçla tedavisi olanaklı olan  mikroskopik kolit, kollajenöz kolit veya lenfositik kolit olarak adlandırılan hastalık saptanabilmektedir. Bu nedenle ishal ile seyreden İBS li hastalarda kolonoskopi yapılıp normal bile olsa tüm kolon segmentlerinden biyopsi alınmalıdır. Ailesinde çölyak hastalığı olan veya kendisinde demir eksikliği anemisi ile birlikte İBS bulguları olan hastalar çölyak yönünden araştırılmalıdır.

Son zamanlarda İBS ile gıda allerjisi ilişkisi üzerinde durulmakta, bu ilişkiyi ortaya çıkaran bazı  testler yapılarak hastaların bu gıdalardan uzak durması önerilmektedir. Ancak bu test oldukça pahalı olup sosyal güvenlik kurumu tarafından geri ödeme kapsamında değildir. Sonuçlarda bir hayli karmaşıktır ve bilimsel olarak yapılmış çok merkezli tarafsız çalışmalar henüz eksiktir. Pratik hayatta hastaların hangi yiyeceği yediğinde şikayetleri ortaya çıkıyorsa onlardan uzak durması daha uygulanabilir bir yöntemdir.

İBS şikayetler her zaman aynı derecede olmaz. Özellikle stresle ve soğukla arttığı hastalarımız tarafından belirtilmektedir. Aşırı posa bırakan lifli gıdalar kabız kalınmaması için önerilen bir beslenme şekli isede İBS li hastalarda  tersi etki yaratabilmekte ve gaz ve şişkinliği artırmaktadır. Bu nedenle İBS li hastalarda lifli besinleri seçerken daha az posa bırakanları tercih etmeli ve miktarı abartmamalıdır. Aşırı alkol, çay ve kahve tüketimi, bazen süt ve yoğurt, soğuk ve beklemiş gıdalar ile şikayetler artabilmektedir.

İBS de tedavi her hastada aynı olmayıp hastanın ön planda olan şikayetine göre değişmektedir. Tedavide beslenme önerilerini içeren yaşam tarzı değişiklikleri ve kesin bir çözüm getirmesede yararı olabilecek bazı ilaçlarla tedavi söz konusudur.Hastanın doktoruna güven duyması tedavide önemlidir. Sabırla hastayı dinlemek, dikkatli bir fizik muayene ve şikayetlerine önem verildiğini hissettirmek güven duygusunu artırır ve hastayı rahatlatır. İBS bağırsak kanseri ya da yaşamı tehdit edecek daha ciddi bir duruma yol açmaz, hastayı buna ikna etmek gerekir. Gereğinden fazla miktarda ve hızlı yemek yemekten kaçınmak gerekir.

Sağlıklı bir sindirim için mideyi fazla doldurmadan ve besinleri iyice çiğneyerek yavaş yemek gerekir. Akşam yemeği erken saatte ve hafif olmalıdır. Fazla yağlı, nişastalı, baharatlı, sindirimi zor ve fazla posa bırakan yiyeceklerden, şarküteri ürünlerinden, gazlı içeceklerden, meyva sularından, fazla çay, kahve ve alkol tüketmekten,  taze olmayan beklemiş soğuk yiyecekler ve hazır gıdalardan kaçınmalıdır Tencere tipi taze yemek tüketmeye özen gösterilmelidir. Kefir, probiyotik içeren yoğurt veya evde mayalanmış yoğurt bağırsak için yararlı bakteri oranını artırarak özellikle gaz ve kokulu yellenme şikayeti olan hastalarda yararlı olabilir. Bağırsaklarda gazın ilerleyişine engel olup gaz çıkışını zorlaştıracağından beli sıkı ve dar giysile giyilmemelidir.

İlaç tedavisinde bağırsak spasmını çözen ilaçlar, bağırsak hareketlerini düzenleyen veya gazı absorbe eden ilaçlar yada bağırsak içi bakteriler üzerine etkili antibiyotikler kullanılır. İlaç seçimi hastanın önde gelen şikayetine göre yapılır Gaz, şişkinlik ve yellenme şikayeti ön planda olan hastalarda gazı absorbe edeb ilaçlar, antibiyotik ve probiyotikler yararlı olurken kabızlığı ön planda olanlarda bağırsak içinde su ve posa miktarını artıran ilaçlar ya da bağırsak hareketlerini düzenleyiciler, ağrısı ön planda olanlarda spasm çözücü ilaçları seçmek  uygun olacaktır. İlaçlarla tedavi süresi  kesin bir veri olmamakla birlikte 3 ay lık dönemler halinde olabilir. Antibiyotikler 7-10 gün gibi daha kısa süreli kullanılır.

Daha fazla oku...

Gastroskopi

Özofagogastroduodenoskopi (Diğer bilinen isimleri Gastroskopi veya Üst GI endoskopi/ÖGD) yemek borusu, mide ve oniki parmak  bağırsağının bir kısmının ışıklı, esnek, özel bir alet ile  incelenmesidir. Bu sırada ağrıyı önlemek için damardan hastayı rahatlatacak ancak uyanık tutacak miktarda sakinleştirici ve ağrı kesici ilaçlar verilir.

İşlem süresi ortalama 20 dakikadır. ÖGD yapılırken 1-2 mm’ lik küçük parçalar şeklinde biyopsi alınabilir, iğne ile çeşitli ilaçlar verilebilir, polipler polipektomi olarak adlandırılan  yöntemle çıkarılabilir, kanama var ise durdurucu tedavi yapılabilir, darlık var ise genişletilebilir. Bu işlemlerin hiç birisi hasta tarafından hissedilmez, ağrı ya da başka bir rahatsızlığa neden olmaz.

İŞLEME HAZIRLIK
Net görüntü için midenin boş olması gereklidir. Bunun içinde işlemden en az 8 saat önce yeme ve içme sonlandırılmalıdır. Gerektiğinde doktorunuz bu süreyi uzatabilir. Kullandığınız tüm ilaçlar, var ise allerjik bir durum ve mevcut hastalıklarınızdan işlemi yapacak doktor ve endoskopi hemşiresinin haberi olmalıdır. İşleme bir refakatçi eşliğinde gelmelisiniz.

İŞLEMDE NELER YAPILACAK?
Bir sprey sıkılarak boğazınız uyuşturulacak. Damar yolu açılıp serum takılacak, burnunuza oksijen bağlanacak ve işlemin rahat geçmesi, ağrı veya bir rahatsızlık duymamanız için damardan sakinleştirici ve hafif uyku veren ilaçlar yapılacak. İşlem öncesi, işlem sırası ve sonrasında bir süre  tansiyon, nabız ve kan oksijen düzeyiniz monitörden izlenecek.

OLASI KOMPLİKASYON(LAR)
Deneyimli ve konunun uzmanı tarafından yapılan gastroskopi genellikle güvenli bir işlemdir. Komplikasyon dediğimiz işlem sırası veya hemen sonrasında ortaya çıkan işleme bağlıyan etkiler nadirdir, fakat görülebilir. Bu komplikasyonlar işlemin kendisine veya hastanın zaten var olan diğer hastalıklarına bağlı olarak ortaya çıkabilir. Boğaza sıkılan spreye bağlı nefes darlığı, yapılacak ağrı kesici, sakinleştirici ve lokal uyuşturuculara karşı allerjik reaksiyonlar görülebilir.

Çok nadir olmakla birlikte çarpıntı, göğüs ağrısı, kalp ritm bozukluğu ve hatta kalp durmasına bağlı ölüm meydana gelebilir.Fakat bunlar işlemden çok hastanın zaten var olan hastalıkları ile ilgilidir. Bu nedenle işlem öncesi doktor ve hemşireye hastanın bilinen sorunları ile ilgili bilgi verilmelidir. İşleme bağlı nadir de olsa kanama ve delinme görülebilir. İşlem esnasında kanama teşhis edilirse bu kanamayı durdurmak için bazı ilaçlar, elektrik akımı ya da dikiş uygulanarak kanama tedavi edilmeye çalışılır ve bu yöntemlere bağlı kanama, delinme, ateş ve karın zarı iltihabı görülebilir.

İşlem sırasından yemek borusu veya mide çıkışında darlık görülürse buji veya balon ile darlık genişletilebilir ve bu işleme bağlı kanama ve yırtılma görülebilir.  Yemek borusunda varis var ve bunlardan kanama olmuşsa varisler lastik bantla bağlanabilir. İşlem ağrısızdır, işlemden sonra göğüs ağrısı veya nadirde olsa kanama olabilir. Kanama veya delinme olduğunda tekrar endoskopi, endoskopik tedavi yada acil ameliyat gerekebilir, kan transfüzyonu yapılabilir.

TANI İÇİN ALTERNATİF YÖNTEMLER
Baryumlu özofagus, mide ve duodenum grafisi çekilebilir. Ancak biyopsi alınamaz veya tedavi edici başka bir işlem yapılamaz. Bazen gerekli durumlarda gastroskopiden önce doktorunuz bu grafiyi çektirebilir.

İŞLEM SONRASI
İşlemden sonra sakinleştirici ve ağrı kesici ilaçların etkisi geçinceye kadar hasta gözlemde tutulur. Sonrasında bir refakatçi eşliğinde eve gidebilir. İşlem sonrası 1-2 saat içinde boğazınızdaki uyuşukluk geçer ve aksi söylenmediği takdirde normal yemeğinizi yiyebilir var ise ilaçlarınızı kullanabilirsiniz. Mide ve karın bölgesinde 1-2 gün  ağrı ve  şişlik olabilir, genellikle kendiliğinden veya basit ağrı kesiciler ile geçer. Birkaç gün boğazınıda rahatsızlık olabilir ve kendiliğinden geçer. İşlemden  sonra doktorunuz sonuç ile ilgili size bilgi  ve bulguları gösteren rapor verecektir, raporunuzu almayı unutmayınız. Biyopsi alındı ise sonuçlanması birkaç gün sürebilir.

ÖNEMLİ

  • HAMİLE İSENİZ YA DA HAMİLE OLMA OLASILIĞINIZ VARSA MUTLAKA BİLDİRİNİZ.
  • KAN SULANDIRICI İLAÇLAR (ASPİRİN VE TÜREVLERİ; PYLAVİX, COUMADİN GİBİ) KULLANIYORSANIZ MUTLAKA BİLDİRİNİZ. Kan sulandırıcı ilaçlar işlemden 1 hafta önce kesilmelidir. İlacınızı kesmeden önce mutlaka hekiminizden onay alın.
  • HERHANGİ BİR MADDEYE KARŞI AŞIRI DUYARLIĞINIZ (ALLERJİ) VARSA MUTLAKA BİLDİRİNİZ

Randevu alırken mevcut hastalıklarınızı belirtin, (şeker hastalığı, protez kalp kapağı, kalp yetmezliği, damar sertliği, astım, ilaç allerjisi, böbrek hastalığı, karaciğer hastalığı, kan hastalıkları, göz tansiyonu gibi).

Gastroskopi işlemine, yalnız gelmeyin, İşlemden sonra en az 6 saat araç kullanılamaz, dikkat gerektiren işler yapılamaz.
İşlemden sonraki 10 gün içinde şiddetli karın ağrısı, ateş, kusma, şişkinlik gibi şikayetler olduğunda hemen en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız önemle hatırlatılır.

Daha fazla oku...

Kolonoskopi

Kolonoskopi; kalın bağırsağın ışıklı, esnek, özel bir alet ile kısmen ya da tamamen incelenmesidir. Bu sırada ağrıyı önlemek için damardan hastayı rahatlatacak ancak uyanık tutacak miktarda sakinleştirici ve ağrı kesici ilaçlar verilir. İşlem süresi barsak temizliğinin yeterliliğine, hastalık türüne, barsak yapısına göre değişiklik gösterir, ortalama süre 20 dakika -1 saattir.      Kolonoskopi yapılırken barsaktan 1-2 mm’ lik küçük parçalar alınabilir, iğne ile çeşitli ilaçlar verilebilir, polipler polipektomi olarak adlandırılan  yöntemle çıkarılabilir. Bu işlemlerin hiç birisi hasta tarafından hissedilmez, ağrı ya da başka bir rahatsızlığa neden olmaz.

İŞLEME HAZIRLIK
Kolonoskopide yeterli ve ayrıntılı bir inceleme için, kalınbağırsakta hiç dışkı kalmaması gerekir. Az miktardaki dışkı kalıntısı bile bağırsağın sonuna kadar ulaşılmasına ve değerlendirilmesine engel olur. İyi bir hazırlık yapıp hızlı sonuç almak için lütfen açıklamaları okuyun, önerilen diyete uyun, ilaçları tarif edildiği gibi kullanın.

1) SIVI DİYET

  • Randevu gününden 3 gün önce sabahtan başlayıp işlemden 2 saat öncesine kadar uygulanır.
  • İşlemden 3 gün önce sabahtan itibaren katı besinlerle içinde tane ve posa olan sıvı besinler yenilmez.
  • Kayısı ve şeftali suyu gibi koyu kıvamlı meyve suları, ayran, süt, çorba gibi berrak olmayan sıvılar içilmez.

DİYETTE İÇİLEBİLECEK SIVILAR:
Su, çay, ıhlamur, bitki çayları, tanesiz komposto suyu, süzülmüş et ve tavuk suyu, vişne suyu, elma suyu, gazozlar, şekerli su.. İçilmesi önerilen sıvı miktarı en az 3 litredir.

Bağırsağı boşaltmak için hangi ilacı kullanırsanız kullanın uyulması gereken sıvı diyet aynıdır

NOT: KOLONOSKOPİ VE GASTROSKOPİ BİRLİKTE YAPILACAKSA İŞLEMDEN 4 SAAT ÖNCE SIVI İÇMEYİ KESİN

OLASI KOMPLİKASYON(LAR)

Yapılacak ağrı kesici, sakinleştirici, spazm giderici ve lokal uyuşturuculara karşı allerjik reaksiyonlar; kolonoskopiye bağlı  bağırsak duvarında ya da asıcı zarlarında (mezenter) yırtılma; dalak, karaciğer gibi karın içi organlarında yırtılma, biyopsi yerinden kanama, polipektomi yerinden kanama veya delinme (hemen olabileceği gibi günler sonra da ortaya çıkabilir), polipektomi sırasında kullanılan aletlerin içeride takılması. Tüm bu komplikasyonlar için hastanede yatış, acil ameliyat, kan transfüzyonu ve tekrar kolonoskpi gerekebilir.

Polipler özelliklede küçük olanlar %5-10 oranında gözden kaçabilir, nadiren kolon kanseri de gözden kaçırılabilir. Kalın bağırsak yırtılması 1000 kolonoskOpide 1 görülür. Kanama polipektomiye bağlı olarak daha sık meydana gelir, hatta işlemden 2 hafta sonraya kadar da görülebilir.

Tüm bu komplikasyonlar acil ameliyat gerektirebilirler ve 1000 de birin altında ölüm riski taşırlar. Myokard infarktüsü, solunum zorluğu ve kalp durması gibi diğer ölümcül komplikasyonlrda nadir de olsa görülebilir. Kolonoskopi ile kalın bağırsak kanser gelişmeyeceğini garanti etmez. Fakat poliplerin çıkartılması ile gelecekte oluşacak kalın bağırsak kanser riski azaltılabilir.

TANI İÇİN ALTERNATİF YÖNTEMLER

Çift kontrastlı kolon grafisi veya sanal kolonoskopi yapılabilir. Ancak bu yöntemlerle biyopsi alınamaz, polip çıkartılamaz ve bağırsak içini örten zarın hastalıkları ve küçük polipler tam olarak görülemez.

İŞLEM SONRASI
İşlemden sonra 1-2 gün süreli karın ağrısı ve karın şişliği olabilir, genellikle kendiliğinden veya basit ağrı kesiciler ile geçer.

ÖNEMLİ

  • HAMİLE İSENİZ YA DA HAMİLE OLMA OLASILIĞINIZ VARSA MUTLAKA BİLDİRİNİZ.
  • KAN SULANDIRICI İLAÇLAR (ASPİRİN VE TÜREVLERİ; PYLAVİX, COUMADİN GİBİ) KULLANIYORSANIZ MUTLAKA BİLDİRİNİZ. Kan sulandırıcı ilaçlar işlemden 1 hafta önce kesilmelidir. İlacınızı kesmeden önce mutlaka hekiminizden onay alın.
  • HERHANGİ BİR MADDEYE KARŞI AŞIRI DUYARLIĞINIZ (ALLERJİ) VARSA MUTLAKA BİLDİRİNİZ

Randevu alırken mevcut hastalıklarınızı belirtin, (şeker hastalığı, protez kalp kapağı, kalp yetmezliği, damar sertliği, astım, ilaç allerjisi, böbrek hastalığı, karaciğer hastalığı, kan hastalıkları, göz tansiyonu gibi). Kolonoskopi işlemine, yalnız gelmeyin, İşlemden sonra en az 6 saat araç kullanılamaz, dikkat gerektiren işler yapılamaz. İşlemden sonraki 10 gün içinde şiddetli karın ağrısı, ateş, kusma, şişkinlik gibi şikayetler olduğunda hemen en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız önemle hatırlatılır.

Daha fazla oku...

Reflü Nedir?

Mide içeriğinin(asid, safra veya gıdalar) yemek borusuna geri kaçması reflü olarak adlandırılır.

Yemek borusunda besinleri mideye doğru iten hareketler ve mide ile yemek borusunu birbirinden ayıran ve mide içeriğinin yemek borusuna kaçmasına engel olan halk arasında mide kapağı olarak bilinen ve alt özofagus sfinkteri olarak adlandırılan bir kas vardır. Bu kas uzun süre gevşek kaldığında ve/veya yemek borusunun itici hareketleri bozulduğunda mide içeriği yemek borusuna kaçar ve geri mideye doğru temizlenemediği için özellikle asit ve safranın etkisi ile mideden boğaza kadar çıkan  yanma meydana gelir.

BELİRTİLERİ

En tipik belirtisi yanma olmakla birlikte göğüste ağrı, baskı hissi, öksürük, ses kısıklığı ve ses kalitesinde bozulma gibi belirtileride vardır. Daha az olarak  yutma güçlüğü, ağrılı yutma ve bazende kanama görülebilir.

TEŞHİS VE TEDAVİ

Teşhis hastanın şikayeti ile konulur. Tipik olmayan vakalarda yemek borusunun ilaçlı filmi, yemek borusu içindeki asidi ölçen Ph metri, yemek borusu hareketlerini değerlendiren manometri ve yemek borusunda tahriş veya zar değişikliğini veya mide fıtığını gösteren endoskopiden faydalanılır. Bunlar içinde en sık kullanılanı endoskopidir.

Yemek borusu alt kısmında görülen ve Barret özofagus olarak adlandırılan zar değişikliğini gösteren ve biyopsi almaya olanak sağlayan   yegane yöntemdir. Ayrıca yemek borusunda tahriş, ülser veya darlık varsa bunlarda endoskopi ile görülebilir ve darlık var ise endoskopik olarak genişletilebilir.

YAŞAM TARZINIZA DİKKAT!

Tedavide yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi ve cerrahi tedavi gibi seçenekler vardır.

Yaşam tarzı değişikliği esas olarak doğru beslenme alışkanlığı kazanmak, refü ve midede asit artışına yol açan yiyecek ve içeceklerden kaçınmayı içerir. Doğru beslenme alışkanlığı mideyi çok doldurmamak, akşamları hafif ve geç saatte olmamak şartı ile 3 öğün düzenli yemek yemek, abur cubur yemekten kaçınmayı içerir. Kilo almamak, kilo fazla ise kilo vermek, beli sıkı giysilerden kaçınmak, tok karnına başaşağı eğilmek veya spor yapmaktan kaçınmak, yatarken boyundan itibaren başı 45 derece yükseltmek; çay, kahve gibi kafeinli içecekler; gazoz, kola, maden suyu gibi gazlı, bira gibi mayalı içecekler; kızartma tarzında hazırlanan yiyecekler, aşırı yağlı, salça ve baharatlı yiyecekler, kuruyemiş, çikolata, poğaça gibi mayalı yiyeceklerden uzak durmak gerekir.

Bazı ilaçlarda reflüyü artırabilir. Bu nedenle hastanın kullandığı ilaçlar gözden geçirilmeli ve hayati olmayan ilaçlar kesilmeli veya reflüye yol açmayacak muadilleri ile değiştirilmelidir.

İLAÇ TEDAVİSİ

İlaç tedavisinde esas mide asidini baskılamak ve yemek borusunu asid ve safranın tahriş edici etkisinden korumaktır. Bu amaçla proton pompa inhibitörleri ve gece reflüsü devam eder ise  yardımcı olarak H2 reseptör antagonistleri kullanılmaktadır. Ayrıca yemek borusundaki itici hareketleri artırıp alt uçtaki kasın kasılmasına yardımcı olacak motilite düzenleyici ilaçlar, mide ile yemek borusu arasında köpük tabakası oluşturarak geçici de olsa mide asidinin yemek borusuna kaçışını engelleyen ilaçlar tedaviye eklenebilir.

Tedavi süresi 3 aydır. Tedavi bitiminde şikayeti hemen tekrarlayan veya Barret özofagus olan hastalarda uzun süreli düşük doz idame tedavisi gerekebilir.

İLAÇ TEDAVİSİ YANIT VERMEZSE?

İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya uzun süreli ilaç tedavisini kullanmak istemeyen hastalar ile, genç ve reflü ile birlikte mide fıtığı olan hastalara cerrahi tedavi önerilebilir.

Cerrahi tedavi laparoskopik olarak yapılmaktadır. Midenin hava odacığı yemek borusunun alt ucu etrafında tama yakın döndürülerek sarılmakta ve gevşek olan alt uç sıkılaştırılmaktadır. Endoskopi ve alınan biyopside Barret özofagus teşhis edilen hastaların düzenli aralıklarla takibi gereklidir.

Daha fazla oku...